در صورت مشاهده آجر در دفینه یابی چه باید کرد؟

آجر در دفینه‌یابی نشانه چیست؟ | در صورت مشاهده آجر چه باید کرد؟

 

مشاهده آجر در دفینه‌یابی یکی از مهم‌ترین نشانه‌های باستانی محسوب می‌شود که می‌تواند اطلاعات ارزشمندی از نوع سازه، دوره تاریخی و حتی کاربری محل ارائه دهد. بسیاری از کاوشگران زمانی که در حین حفاری یا بررسی محوطه با آجر مواجه می‌شوند، دچار سردرگمی می‌شوند و نمی‌دانند آیا این نشانه به دفینه مربوط است یا صرفاً بقایای یک سازه معمولی است.

در این مقاله به صورت کاملاً تخصصی بررسی می‌کنیم:

• آجر در گنج‌یابی نشانه چیست؟

• ابعاد آجر در دوره‌های مختلف تاریخی

• تفاوت آجر دیواری و آجر کف‌سازی

• در صورت مشاهده آجر در دفینه‌یابی چه باید کرد؟

• نکات کارشناسی بسیار مهم برای جلوگیری از اشتباه

---

آجر در گنج‌یابی نشانه چیست؟

به طور کلی، آجر در دفینه‌یابی معمولاً بعد از سنگ‌چین ظاهر می‌شود.
در بسیاری از محوطه‌های باستانی، ابتدا سنگ‌چین دیده می‌شود و پس از آن آجرچینی آغاز می‌گردد.
در برخی مناطق نیز به جای آجر، نشانه‌هایی مانند:

• کوزه خالی

• آهک

• ملات گچ یا ساروج

مشاهده می‌شود که همگی نشانه دست‌ساز بودن محل هستند.

نکته مهم این است که وجود آجر به تنهایی نشانه قطعی دفینه نیست؛ بلکه نشان‌دهنده:

• کف‌سازی

• دیوارچینی

• اتاقک

• دژ

• آرامگاه

• سازه آیینی یا سکونتی

می‌باشد.

---

ابعاد و اندازه انواع آجر در دفینه‌یابی

ابعاد آجرها یکی از کلیدی‌ترین فاکتورها برای تشخیص دوره تاریخی است.

دسته‌بندی کلی ابعاد آجر:

• 28×23 ~ 24×7 سانتی‌متر

• 38×32×6.5 سانتی‌متر

• 27 ~ 28 × 28 × 7 سانتی‌متر

---

آجر در دوران ماد

در دوران ماد، کاربرد آجر به صورت نیمه‌خام و نیمه‌پخته رایج بوده است.

ابعاد رایج:

• 10×33×33 سانتی‌متر

---

آجر در دوران اشکانی (پارتیان)

در دوران پارت نیز استفاده از آجرهای نیمه بسیار متداول بوده است.

ابعاد آجرهای دژهای اشکانی:

• 8×32×32 سانتی‌متر

• 10×40×40 سانتی‌متر

• 9×37×37 سانتی‌متر

---

آجر در دوران بعد از اسلام

شکل کلی آجرها:

• اغلب چهارگوش یا مربع

• در اندازه‌های متنوع

ابعاد آجر در قرون مختلف اسلامی:

قرون اولیه اسلامی

• شباهت زیاد به آجرهای ساسانی

• میانگین ابعاد: 10×33×33 سانتی‌متر

قرن چهارم هجری

• آجرها به کوچک‌ترین اندازه خود می‌رسند

• ابعاد تقریبی: 5.5×18 تا 5×6 سانتی‌متر

دوران سلجوقی

• آجرها مجدداً بزرگ‌تر می‌شوند

• میانگین ضخامت: حدود 6 سانتی‌متر

دوران ایلخانی

• ابعاد متنوع از 18 تا 38 سانتی‌متر

• ابعاد رایج: 20 تا 22 با ضخامت 4.5 تا 5

• رنگ‌ها: زرد کمرنگ، زرد مایل به قهوه‌ای، قرمز تیره، خاکی

---

آجر از دوره صفوی تا قاجار

از دوره شاه عباس صفوی

• ابعاد تقریباً ثابت:

• 24×24 با ضخامت 5 سانتی‌متر

• این نوع آجر هنوز هم رایج است.

دوران زندیه

• به دلیل خاک نامناسب شیراز، آجرها در لار پخته می‌شدند

• معروف به آجر کریمخانی

• ابعاد: 23.5 تا 24 سانتی‌متر

• آجرهای مستطیل بزرگ معروف به علینقی‌خانی

دوران قاجار

• اندازه رایج:

• 4×19.5×19.5 سانتی‌متر

---

مشاهده آجر در کف‌سازی در دفینه‌یابی

آجرهای کف‌سازی کاملاً با آجرهای دیواری متفاوت هستند.

آجر فرش دوره سلجوقی

• ابعاد: 44×40 سانتی‌متر

• معروف به آجر نظامی

آجر فرشی دوره قاجار

• ابعاد: 20×20 سانتی‌متر

• مخصوص کف‌سازی و بام

ضخامت آجرها

• بیشترین ضخامت: 13.5 سانتی‌متر

• کمترین ضخامت: حدود 3.3 سانتی‌متر

---

در صورت مشاهده آجر در دفینه‌یابی چه باید کرد؟

✅ حفاری عجولانه انجام ندهید
✅ نوع چیدمان آجرها (منظم یا نامنظم) را بررسی کنید
✅ ملات بین آجرها (آهک، گچ، ساروج) را تشخیص دهید
✅ به کف‌سازی، دیواره‌ها و گوشه‌ها دقت کنید
✅ حتماً از کارشناس باستان‌شناسی یا دفینه‌یابی مشورت بگیرید
✅ از تخریب آثار تاریخی جداً خودداری کنید

---

کارشناسی نشانه‌های گنج – شرکت گوهرباستان

🔴 توجه بسیار مهم 🔴
آثار و نشانه‌هایی که روی سنگ‌ها و صخره‌ها حکاکی شده‌اند، به هیچ عنوان حامل مستقیم گنج نیستند.
این نشانه‌ها فقط به محوطه اشاره دارند، نه محل دقیق دفینه.

📌 تخریب آثار تاریخی = از بین بردن شانس کشف صحیح

شرکت گوهرباستان با تیم تخصصی خود آماده ارائه:

• مشاوره رایگان دفینه‌یابی

• علم قبرشناسی

• تشخیص تپه‌های گنج‌دار

• کارشناسی علائم و نشانه‌ها

• خرید و فروش فلزیاب‌های معتبر

---

❓ سوالات متداول درباره آجر در دفینه‌یابی

آیا مشاهده آجر به معنای وجود گنج است؟

خیر، آجر نشانه سازه انسانی است و می‌تواند مربوط به خانه، قبر، دژ یا کف‌سازی باشد؛ نه الزاماً دفینه.

آجر بعد از سنگ‌چین چه مفهومی دارد؟

معمولاً نشان‌دهنده ورود به فضای معماری مهم‌تر مانند اتاقک، آرامگاه یا کف‌سازی است.

چگونه دوره تاریخی آجر را تشخیص دهیم؟

از طریق ابعاد، ضخامت، رنگ و ملات می‌توان دوره تقریبی آجر را تشخیص داد.

آجر فرشی چه تفاوتی با آجر دیواری دارد؟

آجر فرشی معمولاً بزرگ‌تر، ضخیم‌تر و مخصوص کف‌سازی است.

آیا تخریب آجرها کار درستی است؟

خیر، تخریب آثار تاریخی هم از نظر قانونی و هم فنی اشتباه است و باعث از بین رفتن شواهد می‌شود.